ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਰੱਬ ਨੂੰ ਮਿਲਣ ਦੀ ਇੰਨੀ ਖਿੱਚ ਪੈਦਾ ਹੋਈ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਆਪਣਾ ਘਰ-ਬਾਰ ਅਤੇ ਕੰਮ-ਧੰਦਾ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਉਹ ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਤੁਰ ਪਏ।
ਚੱਲਦੇ-ਚੱਲਦੇ ਸ਼ਾਮ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਰਾਤ ਦੇ ਹਨੇਰੇ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਰ ਕਰਨਾ ਠੀਕ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਇਸ ਲਈ ਉਹ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚ ਆਉਂਦੇ ਇੱਕ ਪਿੰਡ ਵੱਲ ਮੁੜ ਗਏ ਤਾਂ ਜੋ ਉੱਥੇ ਰਾਤ ਕੱਟ ਸਕਣ ਅਤੇ ਸਵੇਰੇ ਜਲਦੀ ਆਪਣੀ ਯਾਤਰਾ ਫਿਰ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਸਕਣ।
ਉੱਥੇ ਉਹ ਇੱਕ ਘਰ ਦੇ ਕੋਲ ਜਾ ਕੇ ਬੈਠ ਗਏ। ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਬਹੁਤ ਨੂਰ ਸੀ ਅਤੇ ਉਹ ਬਹੁਤ ਸ਼ਾਂਤ ਦਿਖ ਰਹੇ ਸਨ। ਘਰ ਦੇ ਮਾਲਕ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਇੱਕ ਭਗਤ ਯਾਤਰੀ ਸਮਝ ਕੇ ਬੜੇ ਪਿਆਰ ਨਾਲ ਮੰਜਾ ਦਿੱਤਾ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਸੇਵਾ ਕੀਤੀ। ਪਰ ਉਸ ਬੰਦੇ ਦੀ ਪਤਨੀ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਵੇਖ ਕੇ ਗਲਤ ਇਰਾਦੇ (ਕਾਮ ਵਾਸ਼ਨਾ) ਦਾ ਸ਼ਿਕਾਰ ਹੋ ਗਈ।
ਉਹ ਇਸਤਰੀ ਗਲਤ ਇਰਾਦੇ ਨਾਲ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੇ ਕੋਲ ਆ ਗਈ। ਪਰ ਜਿਸ ਹਿਰਦੇ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਨਾਮ ਵੱਸਿਆ ਹੋਵੇ, ਉੱਥੇ ਵਿਕਾਰਾਂ ਦੀ ਜਗ੍ਹਾ ਕਿੱਥੇ? ਸਧਨਾ ਜੀ ਦਾ ਮਨ ਰਤਾ ਭਰ ਵੀ ਨਾ ਡੋਲਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣਾ ਸਿਰ ਝੁਕਾਇਆ ਅਤੇ ਕਿਹਾ:
“ਮਾਤਾ! ਤੁਸੀਂ ਮੇਰੀ ਪੂਜਣਯੋਗ ਮਾਂ ਵਰਗੇ ਹੋ। ਮੈਂ ਤੁਹਾਡੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਣਾਮ ਕਰਦਾ ਹਾਂ, ਮੈਨੂੰ ਆਪਣੀ ਚਰਨ-ਧੂੜ ਬਖ਼ਸ਼ੋ।”
ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੀ ਪਵਿੱਤਰਤਾ ਨੂੰ ‘ਡਰ’ ਸਮਝ ਲਿਆ। ਉਸ ਨੂੰ ਲੱਗਿਆ ਕਿ ਸ਼ਾਇਦ ਉਹ ਉਸ ਦੇ ਪਤੀ ਦੇ ਡਰੋਂ ਇਨਕਾਰ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ। ਪਾਪੀ ਮਨ ਦੇ ਵੱਸ ਹੋ ਕੇ ਉਸ ਨੇ ਤਲਵਾਰ ਨਾਲ ਆਪਣੇ ਹੀ ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਧੜ ਨਾਲੋਂ ਵੱਖ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਉਹ ਖੂਨ ਨਾਲ ਭਿੱਜਿਆ ਸਿਰ ਚੁੱਕ ਕੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਕੋਲ ਆਈ ਅਤੇ ਕਹਿਣ ਲੱਗੀ, “ਪਿਆਰੇ! ਜਿਸ ਦਾ ਤੈਨੂੰ ਡਰ ਸੀ, ਮੈਂ ਉਸ ਨੂੰ ਰਸਤੇ ਵਿੱਚੋਂ ਹਟਾ ਦਿੱਤਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਸਿਰ ਵੱਢ ਲਿਆਈ ਹਾਂ। ਹੁਣ ਤੂੰ ਨਿਡਰ ਹੋ ਕੇ ਮੈਨੂੰ ਅਪਣਾ ਲੈ। ਮੈਂ ਸਭ ਕੁਝ ਛੱਡ ਕੇ ਤੇਰੇ ਨਾਲ ਚੱਲਣ ਨੂੰ ਤਿਆਰ ਹਾਂ।”
ਸਧਨਾ ਜੀ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਦਾ ਇਹ ਭਿਆਨਕ ਕਾਰਾ ਵੇਖ ਕੇ ਕੰਬ ਗਏ। ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮਨ ਵਿੱਚ ਉਸ ਲਈ ਨਫ਼ਰਤ ਪੈਦਾ ਹੋ ਗਈ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਕੋਈ ਗੱਲ ਨਾ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਅੱਖਾਂ ਮੀਟ ਕੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਸਿਮਰਨ ਵਿੱਚ ਲੀਨ ਹੋ ਗਏ।
ਜਦੋਂ ਸਵੇਰ ਹੋਈ ਤਾਂ ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਵੇਖਿਆ ਕਿ ਸਧਨਾ ਜੀ ਉੱਤੇ ਉਸ ਦੀਆਂ ਗੱਲਾਂ ਦਾ ਕੋਈ ਅਸਰ ਨਹੀਂ ਹੋਇਆ। ਬਦਲੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੇ ਰੋਣਾ-ਪਿੱਟਣਾ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰ ਦਿੱਤਾ। ਸ਼ੋਰ ਸੁਣ ਕੇ ਪਿੰਡ ਦੇ ਲੋਕ ਇਕੱਠੇ ਹੋ ਗਏ। ਉਸ ਨੇ ਝੂਠਾ ਦੋਸ਼ ਲਾਇਆ, “ਇਸ ਸਾਧੂ ਨੇ ਮੇਰੇ ਪਤੀ ਦਾ ਕਤਲ ਕੀਤਾ ਹੈ ਅਤੇ ਮੇਰੀ ਇੱਜ਼ਤ ਲੁੱਟਣੀ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ!”
ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬਹੁਤ ਸਵਾਲ ਪੁੱਛੇ, ਪਰ ਉਹ ਚੁੱਪ ਰਹੇ ਅਤੇ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਰਹੇ। ਲੋਕਾਂ ਨੇ ਸਮਝਿਆ ਕਿ ਇਹ ਕੋਈ ਪਖੰਡੀ ਹੈ, ਜੋ ਖੂਨ ਕਰਕੇ ਹੁਣ ਭਗਤ ਬਣਨ ਦਾ ਨਾਟਕ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਲੋਕ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਫੜ ਕੇ ਕਚਹਿਰੀ ਲੈ ਗਏ। ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਇੰਨਾ ਝੂਠ ਬੋਲਿਆ ਕਿ ਉਸ ਨੇ ਆਪਣੇ ਆਪ ਨੂੰ ਬੇਗੁਨਾਹ ਅਤੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ‘ਕਾਤਲ’ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੇ ਆਪਣੀ ਸਫਾਈ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਵੀ ਸ਼ਬਦ ਨਾ ਕਿਹਾ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਸਭ ਕੁਝ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਮਰਜ਼ੀ ‘ਤੇ ਛੱਡ ਦਿੱਤਾ। ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਚੁੱਪ ਨੂੰ ‘ਗੁਨਾਹ ਦੀ ਮੰਨਜ਼ੂਰੀ’ ਸਮਝਿਆ ਅਤੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਜੇਲ੍ਹ ਭੇਜ ਦਿੱਤਾ।
ਜੇਲ੍ਹ ਦੀ ਕਾਲ ਕੋਠੜੀ ਵਿੱਚ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਵਿੱਚ ਬੜੀ ਵੈਰਾਗਮਈ ਅਰਦਾਸ ਕੀਤੀ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਉਹ ਸ਼ਬਦ ਉਚਾਰਿਆ ਜੋ ਅੱਜ ਗੁਰੂ ਗ੍ਰੰਥ ਸਾਹਿਬ ਵਿੱਚ ਦਰਜ ਹੈ:
ਤਉ ਗੁਨ ਕਹਾ ਜਗਤ ਗੁਰਾ ਜਉ ਕਰਮੁ ਨ ਨਾਸੈ ॥ ਸਿੰਘ ਸਰਨ ਕਤ ਜਾਈਐ ਜਉ ਜੰਬੁਕੁ ਗ੍ਰਾਸੈ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
(ਹੇ ਜਗਤ ਦੇ ਗੁਰੂ! ਜੇ ਤੇਰੀ ਸ਼ਰਨ ਵਿੱਚ ਆ ਕੇ ਵੀ ਮੇਰੇ ਪਿਛਲੇ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਲੇਖਾ ਖ਼ਤਮ ਨਾ ਹੋਇਆ, ਤਾਂ ਤੇਰੀ ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਕੀ ਫਾਇਦਾ? ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਕਿਹਾ, “ਜੇ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਓਟ ਲਏ ਹੋਏ ਜੀਵ ਨੂੰ ਵੀ ਗਿੱਦੜ ਖਾ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਸ਼ੇਰ ਦੀ ਤਾਕਤ ‘ਤੇ ਸਵਾਲ ਉੱਠੇਗਾ।” ਇਹ ਭਗਤ ਦੀ ਰੱਬ ਨਾਲ ਇੱਕ ਪਿਆਰ ਭਰੀ ਜ਼ਿੱਦ ਸੀ।)
ਅਦਾਲਤ ਨੇ ਵਾਹਿਗੁਰੂ ਦੀ ਪ੍ਰੇਰਨਾ ਸਦਕਾ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਮੌਤ ਦੀ ਸਜ਼ਾ ਤਾਂ ਨਾ ਦਿੱਤੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵੱਢਣ ਦਾ ਹੁਕਮ ਸੁਣਾ ਦਿੱਤਾ। ਜਦੋਂ ਜਲਾਦ ਸਦਨਾ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟਣ ਲੱਗਾ, ਤਾਂ ਸਦਨਾ ਜੀ ਦੇ ਚਿਹਰੇ ‘ਤੇ ਕੋਈ ਡਰ ਨਹੀਂ ਸੀ। ਉਹ ਉੱਚੀ-ਉੱਚੀ ਹੱਸਣ ਲੱਗੇ। ਜਲਾਦ ਹੈਰਾਨ ਹੋ ਕੇ ਪੁੱਛਣ ਲੱਗਾ, “ਸਦਨਾ, ਮੈਂ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵੱਢਣ ਲੱਗਾ ਹਾਂ ਤੇ ਤੂੰ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹੈਂ?”
ਸਦਨਾ ਜੀ ਨੇ ਜਵਾਬ ਦਿੱਤਾ:
“ਮੈਂ ਇਸ ਲਈ ਹੱਸ ਰਿਹਾ ਹਾਂ ਕਿ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਮੈਂ ਪਹਿਲਾਂ ਬਹੁਤ ਸਾਰੇ ਬੇਗੁਨਾਹ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਵੱਢਿਆ ਸੀ, ਅੱਜ ਮੇਰਾ ਰੱਬ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਮੈਂ ਖੁਸ਼ ਹਾਂ ਕਿ ਮੇਰਾ ਕਰਜ਼ਾ ਉਤਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।”
ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੇ ਇਸ ਨੂੰ ਵੀ ਪ੍ਰਭੂ ਦਾ ਭਾਣਾ ਮੰਨ ਕੇ ਸਿਰ ਮੱਥੇ ਮੰਨਿਆ। ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਤੋਂ ਲਹੂ ਵਗ ਰਿਹਾ ਸੀ ਅਤੇ ਅਸਹਿ ਪੀੜ ਹੋ ਰਹੀ ਸੀ, ਪਰ ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਮੁਖ ‘ਤੇ ਹਰਿ-ਨਾਮ ਸੀ। ਇਸ ਹਾਲਤ ਵਿੱਚ ਵੀ ਉਹ ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੇ ਦਰਸ਼ਨਾਂ ਦੀ ਲਾਲਸਾ ਲੈ ਕੇ ਤੁਰ ਪਏ।
ਪ੍ਰਭੂ ਆਪਣੇ ਭਗਤ ਦਾ ਦੁੱਖ ਸਹਾਰ ਨਾ ਸਕੇ। ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰੀ ਦੇ ਪੁਜਾਰੀ ਨੂੰ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਹੁਕਮ ਦਿੱਤਾ— “ਮੇਰਾ ਪ੍ਰੇਮੀ ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਆ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਸ ਲਈ ਸਵਾਰੀ ਭੇਜ ਕੇ ਉਸ ਨੂੰ ਆਦਰ ਸਹਿਤ ਲੈ ਕੇ ਆਓ।” ਪੁਜਾਰੀ ਨੇ ਪਾਲਕੀ ਭੇਜੀ ਅਤੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਬੜੇ ਸਤਿਕਾਰ ਨਾਲ ਮੰਦਰ ਲੈ ਜਾਇਆ ਗਿਆ।
ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਭੇਤ: ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਗਤੀ
ਜਦੋਂ ਸਧਨਾ ਜੀ ਜਗੰਨਾਥ ਪੁਰੀ ਪਹੁੰਚੇ ਅਤੇ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਅੱਗੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਤਾਂ ਇੱਕ ਚਮਤਕਾਰ ਹੋਇਆ—ਉਹਨਾਂ ਦੇ ਵੱਢੇ ਹੋਏ ਹੱਥ ਪਹਿਲਾਂ ਵਾਂਗ ਸਾਬਤ ਹੋ ਗਏ।
ਉਸ ਰਾਤ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਸੁਪਨੇ ਵਿੱਚ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਬਾਰੇ ਦੱਸਿਆ:
“ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਤੂੰ ਇੱਕ ਬ੍ਰਾਹਮਣ ਸੀ। ਇੱਕ ਗਊ ਕਸਾਈ ਤੋਂ ਬਚ ਕੇ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਈ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਸਾਈ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ, ਤਾਂ ਤੂੰ ਆਪਣੇ ਦੋਹਾਂ ਹੱਥਾਂ ਨਾਲ ਫੜ ਕੇ ਉਹ ਗਊ ਉਸ ਕਸਾਈ ਦੇ ਹਵਾਲੇ ਕਰ ਦਿੱਤੀ, ਜਿਸ ਨੇ ਬਾਅਦ ਵਿੱਚ ਉਸ ਨੂੰ ਮਾਰ ਦਿੱਤਾ। ਇਸ ਜਨਮ ਵਿੱਚ ਉਹ ਗਊ ਹੀ ਉਹ ‘ਇਸਤਰੀ’ ਬਣੀ ਅਤੇ ਉਹ ਕਸਾਈ ਉਸ ਦਾ ‘ਪਤੀ’ ਬਣਿਆ। ਉਸ ਇਸਤਰੀ ਨੇ ਆਪਣੇ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦਾ ਬਦਲਾ ਲੈਣ ਲਈ ਆਪਣੇ ਪਤੀ ਦਾ ਗਲਾ ਕੱਟ ਦਿੱਤਾ। ਅਤੇ ਕਿਉਂਕਿ ਤੂੰ ਗਊ ਨੂੰ ਫੜਨ ਲਈ ਦੋਵੇਂ ਹੱਥ ਵਰਤੇ ਸੀ, ਇਸ ਲਈ ਤੇਰੇ ਉਹਨਾਂ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਤੇਰੇ ਹੱਥ ਵੱਢ ਕੇ ਪੂਰਾ ਹੋਇਆ।”
ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਅੱਗੇ ਕਿਹਾ, “ਸਧਨਾ! ਇਸ ਸਜ਼ਾ ਨਾਲ ਤੇਰਾ ਪਿਛਲਾ ਕਰਮ ਕੱਟਿਆ ਗਿਆ ਹੈ। ਤੇਰੀ ਮੁਕਤੀ ਦੇ ਰਾਹ ਵਿੱਚ ਇਹੀ ਇੱਕ ਰੁਕਾਵਟ ਸੀ, ਜੋ ਹੁਣ ਦੂਰ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਹੁਣ ਤੈਨੂੰ ਮੇਰੇ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਣ ਵਿੱਚ ਕੋਈ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਲੱਗੇਗੀ।”
ਇਹ ਸੁਣ ਕੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦਾ ਹਿਰਦਾ ਸ਼ਾਂਤ ਹੋ ਗਿਆ। ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਪ੍ਰਤੱਖ ਦਰਸ਼ਨ ਹੋਏ। ਉਹ ਸਾਰੀ ਉਮਰ ਨਾਮ ਜਪਦੇ ਰਹੇ ਅਤੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ ਪ੍ਰਭੂ ਦੇ ਚਰਨਾਂ ਦਾ ਧਿਆਨ ਧਰਦਿਆਂ ਹੀ ਆਪ ਜੀ ਨੇ ਦੇਹ ਤਿਆਗ ਦਿੱਤੀ ਅਤੇ ਸੱਚਖੰਡ ਵਿੱਚ ਜਾ ਬਿਰਾਜੇ।
ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਅਤੇ ਨਾਮ ਦੀ ਬਰਕਤ:
ਇਹ ਸੱਚ ਹੈ ਕਿ ਜੋ ਅਸੀਂ ਬੀਜਦੇ ਹਾਂ, ਉਹੀ ਵੱਢਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ। ਭਗਤ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੇ ਜੀਵਨ ਵਿੱਚ ਵੀ ਕੁਝ ਅਜਿਹੇ ਕਰਮ ਸਨ, ਕਿਉਂਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦੀ ਜ਼ਿੰਦਗੀ ਦਾ ਬਹੁਤਾ ਹਿੱਸਾ ਮਾਸ ਵੇਚਦਿਆਂ ਅਤੇ ਜੀਵਾਂ ਨੂੰ ਜ਼ਬਹ ਕਰਦਿਆਂ ਲੰਘਿਆ ਸੀ। ਜੇਕਰ ਅਸੀਂ ਇਹ ਮੰਨ ਲਈਏ ਕਿ ਕੀਤੇ ਹੋਏ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ ਭੋਗਣਾ ਹੀ ਪੈਣਾ ਹੈ, ਤਾਂ ਮਨ ਵਿੱਚ ਸਵਾਲ ਉੱਠਦਾ ਹੈ ਕਿ ਫਿਰ ‘ਪਰਮਾਤਮਾ ਦੀ ਬੰਦਗੀ’ ਦਾ ਕੀ ਮਤਲਬ ਰਹਿ ਗਿਆ? ਜੇ ਮੈਂ ਕਰਮਾਂ ਦੀ ਮਾਰ ਭੋਗਣੀ ਹੀ ਹੈ ਤਾਂ ਫਿਰ ਤੇਰੇ ਕੋਲ ਆਵਣ ਦੀ ਲੋੜ ਕੀ ਪੈ ਗਈ?
ਪਰ ਗੁਰੂ ਨਾਨਕ ਦੇਵ ਜੀ ਮਹਾਰਾਜ ਇਸ ਦਾ ਜਵਾਬ ਬਹੁਤ ਸੁੰਦਰ ਤਰੀਕੇ ਨਾਲ ਦਿੰਦੇ ਹਨ:
ਲਖ ਮੜਿਆ ਕਰਿ ਏਕਠੇ ਏਕ ਰਤੀ ਲੇ ਭਾਹਿ ॥੧॥ ਰਹਾਉ ॥
ਉਹ ਸਮਝਾਉਂਦੇ ਹਨ ਕਿ ਭਾਵੇਂ ਲੱਖਾਂ ਮਣ ਲੱਕੜਾਂ ਇਕੱਠੀਆਂ ਹੋਣ, ਪਰ ਅੱਗ ਦੀ ਇੱਕ ਨਿੱਕੀ ਜਿਹੀ ਚੰਗਿਆੜੀ ਉਹਨਾਂ ਸਭ ਨੂੰ ਸਾੜ ਕੇ ਸੁਆਹ ਕਰ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਇਸੇ ਤਰ੍ਹਾਂ, ਸੱਚੀ ਇਕਾਗਰਤਾ ਨਾਲ ਜਪਿਆ ਹੋਇਆ ‘ਨਾਮ’ ਦਾ ਇੱਕ ਰਤੀ ਮਾਤਰ ਜਾਪ ਵੀ ਲੱਖਾਂ ਜਨਮਾਂ ਦੇ ਪਾਪਾਂ ਨੂੰ ਮੇਟ ਦਿੰਦਾ ਹੈ। ਇਹ ਨਾਮ ਦੀ ਬਰਕਤ ਅਤੇ ਤਾਕਤ ਹੈ।
ਸੰਤ ਮਸਕੀਨ ਜੀ ਦੇ ਬੋਲ: ਆਮ ਤੌਰ ‘ਤੇ ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ “ਰੱਬ ਦੇ ਘਰ ਦੇਰ ਹੈ, ਅੰਧੇਰ ਨਹੀਂ,” ਪਰ ਮੈਂ ਆਪਣੇ ਢੰਗ ਨਾਲ ਸੋਚਿਆ ਕਿ ਦੇਰ ਹੀ ਅੰਧੇਰ ਹੈ। ਜੇਕਰ ਮਦਦ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਹੋ ਜਾਵੇ, ਤਾਂ ਮਨੁੱਖ ਨਿਰਾਸ਼ ਹੋ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਟੁੱਟਣ ਲੱਗਦਾ ਹੈ। ਰੱਬ ਦੇ ਦਰਬਾਰ ਵਿੱਚ ਦੇਰ ਨਹੀਂ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ ਅੱਗ ਵਿੱਚ ਹੱਥ ਪਾਉਂਦਿਆਂ ਹੀ ਹੱਥ ਸੜਦਾ ਹੈ ਜਾਂ ਫੁੱਲਾਂ ਕੋਲ ਬੈਠਦਿਆਂ ਹੀ ਖੁਸ਼ਬੂ ਮਿਲਦੀ ਹੈ, ਉਵੇਂ ਹੀ ਸ਼ੁਭ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਫਲ (ਸਕੂਨ ਤੇ ਖੇੜਾ) ਤਤਕਾਲ ਮਿਲਦਾ ਹੈ। ਦਰਅਸਲ, ਪ੍ਰਭੂ ਵਕਤ ਸਿਰ ਹੀ ਬਹੁੜਦਾ ਹੈ।
ਅਸੀਂ ਜੋ ਕਰਦੇ ਹਾਂ, ਉਹ ਸਾਨੂੰ ਭੁਗਤਣਾ ਪੈਂਦਾ ਹੈ, ਪਰ ਰੱਬ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਸਾਨੂੰ ਉਸ ਦੁੱਖ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ। ਬੰਦਗੀ ਦਾ ਮਤਲਬ ਇਹ ਨਹੀਂ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਬਿਲਕੁਲ ਮਿਟ ਜਾਵੇਗਾ, ਸਗੋਂ ਬੰਦਗੀ ਉਸ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਸਹਿਣ ਦੀ ਸ਼ਕਤੀ ਦਿੰਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਉਸ ਦਾ ਸਰੂਪ ਬਦਲ ਦਿੰਦੀ ਹੈ।
• ਕਿਹਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ ਕਿ ਜੇ ਕਿਸੇ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਵਿੱਚ ‘ਸੂਲੀ’ (ਫਾਂਸੀ) ਲਿਖੀ ਹੋਵੇ, ਤਾਂ ਬੰਦਗੀ ਨਾਲ ਉਹ ‘ਸੂਲ’ (ਕੰਡੇ) ਜਿੰਨੀ ਰਹਿ ਜਾਂਦੀ ਹੈ।
• ਸਧਨਾ ਜੀ ਨੂੰ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੇ ਕਰਮਾਂ ਕਾਰਨ ‘ਮੌਤ’ ਮਿਲਣੀ ਸੀ, ਪਰ ਪ੍ਰਭੂ ਦੀ ਬੰਦਗੀ ਸਦਕਾ ਉਹ ਸਜ਼ਾ ਸਿਰਫ਼ ‘ਹੱਥ ਕੱਟੇ ਜਾਣ’ ਤੱਕ ਰਹਿ ਗਈ।
ਭਗਤਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਰਾਹੀਂ ਪ੍ਰਮਾਤਮਾ ਦੁਨੀਆ ਨੂੰ ਇਹ ਸਬਕ ਦਿੰਦਾ ਹੈ ਕਿ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਯਮ ਕਿੰਨਾ ਅਟੱਲ (ਪੱਕਾ) ਹੈ। ਜੇਕਰ ਸਧਨਾ ਜੀ ਵਰਗੇ ਪਵਿੱਤਰ ਭਗਤ ਨੂੰ ਵੀ ਪਿਛਲੇ ਜਨਮ ਦੀ ਇੱਕ ਗਲਤੀ ਦਾ ਹਿਸਾਬ ਦੇਣਾ ਪਿਆ, ਤਾਂ ਆਮ ਇਨਸਾਨ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਕਰਮਾਂ ਪ੍ਰਤੀ ਕਿੰਨਾ ਸੁਚੇਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।
ਭਗਤ ਦੀ ਅਸਲ ਪਰਖ ਉਦੋਂ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਸ ‘ਤੇ ਮੁਸੀਬਤ ਆਉਂਦੀ ਹੈ। ਜੇ ਸਧਨਾ ਜੀ ਦੇ ਹੱਥ ਕੱਟੇ ਜਾਣ ‘ਤੇ ਵੀ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਰੱਬ ਨੂੰ ਯਾਦ ਰੱਖਿਆ, ਤਾਂ ਇਸ ਨੇ ਸਾਬਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਉਹਨਾਂ ਦਾ ਰੱਬ ‘ਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ‘ਸੌਦੇਬਾਜ਼ੀ’ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਸੱਚਾ ਪ੍ਰੇਮ ਸੀ। ਜਦੋਂ ਉਹਨਾਂ ਨੇ ਮੱਥਾ ਟੇਕਿਆ, ਤਾਂ ਪ੍ਰਭੂ ਨੇ ਉਹਨਾਂ ਨੂੰ ਫਿਰ ਤੋਂ ਸਾਬਤ-ਸੂਰਤ ਕਰ ਦਿੱਤਾ।
ਸਜ਼ਾ ਮਿਲਣਾ ਕਰਮਾਂ ਦਾ ਨਿਬੇੜਾ ਸੀ, ਪਰ ਉਸ ਸਜ਼ਾ ਨੂੰ ਖਿੜੇ ਮੱਥੇ ਜਰ ਜਾਣਾ ਅਤੇ ਉਸ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਪ੍ਰਭੂ ਵੱਲੋਂ ਹੱਥ ਵਾਪਸ ਦੇ ਦੇਣਾ—ਇਹ ਬੰਦਗੀ ਦੀ ਜਿੱਤ ਸੀ।
